براساس تعاریف روابط بینالملل، دیپلماسی به عنوان یک هنر شناخته شده است؛ هنر برقرار کردن مذاکرات، ایجاد اتحادها، بحث در مورد معاهدات، رسیدن به توافقات و در تعبیری دیگر، هنر ایجاد ارتباط میان طرفهای درگیر و در حال منازعه. با این شاخصهها، طی چندین دهه، دیپلماسی هند و ظرفیتها و قابلیتهای دیپلماتهای هندی در دنیا مورد تعریف و تمجید قرار گرفته است.
مواضع و درواقع دیپلماسی هند در قبال بحران اوکراین را شاید بتوان یکی از آخرین مصادیق این هنرمندی هندیها تلقی کرد؛ در جایی که آنها با همه دشواریهای موجود توانستند توازنی بسیار ظریف در روابط با همه طرفهای منازعه برقرار کنند.با این حال به نظر میرسد در جریان برخی تحولات و بحرانهای اخیر بینالمللی و بهطور خاص جنگ رمضان و تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، دولت و دستگاه دیپلماسی هند نتوانستهاند این پیشینه مثبت و هنرمندانه خود در عرصه دیپلماسی را تداوم دهند. در این چارچوب بسیاری باور دارند مواضع منفعل هند در قبال بحران غزه و جنایات آشکار رژیم صهیونیستی، بازتابی منفی بر نقش و ادعای این کشور در مورد رهبری جنوب جهانی بهجا گذاشت. از سوی دیگر، سقوط دولت شیخ حسینه در بنگلادش ضربه بزرگی بر پیکر دیپلماسی هند وارد کرد؛ در جایی که دهلینو حاضر نشد تا آخرین لحظات از حمایت دولتی که در داخل و خارج از این کشور بهشدت منفور بود، دست بکشد.
اما اکنون و در رأس همه این موارد، بحث مواضع و دیپلماسی هند در قبال جنگ تحمیلی اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران مدتی است که در محافل سیاسی داخلی این کشور مورد توجه قرار گرفته است. تأثیرپذیری عمیق سیاسی و اقتصادی هند از تحولات خاورمیانه که با پیامدهای بزرگی همچون چالش تأمین انرژی، کاهش رشد اقتصادی و سقوط ارزش پول ملی توأم شده است، پرسشهای مهمی را در مورد نحوه عملکرد دستگاه دیپلماسی و چرایی انفعال عملی آن به وجود آورده است. علاوه بر این، تلاشهای گسترده دیپلماتیک پاکستان و نقشآفرینی این رقیب دیرینه در ردای میانجی و بازیگر مؤثر منطقهای، زمینه تشدید انتقادها به دستگاه دیپلماسی را فراهم کرده است.
در کنار همه اینها، جنگ رمضان موجب شد یکبار دیگر بحث توازن در روابط با آمریکا و روسیه در محافل سیاسی هند مورد توجه واقع شود. دولت مودی درست پیش از آغاز جنگ رمضان، با زیر پا گذاشتن غرور ملی هندوها، در برابر جنگ تعرفهای ترامپ عقبنشینی کرده و دستور توقف خرید نفت از روسیه را صادر کرد.
اما شعلهور شدن جنگ در خاورمیانه، دهلینو را ناچار کرد دوباره به روسیه و منابع نفتی این کشور، البته با شرایطی دشوارتر از قبل، رو آورد. رأی دادگاه آمریکا در لغو تعرفههای ترامپ و بلاتکلیفی مذاکرات توافق تجاری دو کشور نیز نه تنها روند انتقادها از دستگاه دیپلماسی هند را شدت بخشیده، بلکه دولت را با اتهام اتخاذ رویکردهای شخصیمحور در دیپلماسی روبهرو کرده است.
در این شرایط، انتشار اخبار غیررسمی مبنی بر اختلاف نظر شدید میان روسیه و هند در نشست معاونان وزرای خارجه بریکس بر سر جنگ ایران و همچنین تصمیم دولت هند در خروج موقت یا دائم از پروژه مهم اقتصادی چابهار را هم باید تتمه چالشها، سردرگمیها و درواقع افول دیپلماسی هند در برابر تحولات پرشتاب خاورمیانه تلقی کرد.
نظر شما